بیوگرافی عبدالمجید ارفعی: عبدالمجید ارفعی (زاده ۹ شهریور ۱۳۱۸ در بندرعباس – درگذشته ۶ اسفند ۱۴۰۴ در تهران) از برجستهترین پژوهشگران زبانهای باستانی، بهویژه اکدی و ایلامی، و از معدود متخصصان خواندن خط میخی ایلامی در جهان به شمار میرفت. او در میان کتیبهخوانان ایرانی جایگاهی کمنظیر داشت و بخش مهمی از ترجمه لوحهای گِلی تختجمشید با تلاش او انجام شد. دانش گستردهاش درباره تاریخ و فرهنگ بینالنهرین باستان نیز او را به مرجعی معتبر در این حوزه تبدیل کرده بود.
در بیوگرافی عبدالمجید ارفعی همواره به یک نکته مهم اشاره میشود: او نخستین کسی بود که متن استوانه کوروش بزرگ را مستقیماً از زبان بابلی نو به فارسی برگرداند. این کار نهتنها اهمیت علمی داشت، بلکه نقش مهمی در دسترسی فارسیزبانان به متن اصلی این سند تاریخی ایفا کرد. وی در سال ۱۳۹۴ برای یک عمر فعالیت فرهنگی جایزه سرو ایرانی را دریافت کرد و در خرداد ۱۴۰۱ نیز نشان خورشید یونسکو و نشان ایکوم ایران به او اهدا شد.
بیوگرافی عبدالمجید ارفعی: زندگی و تحصیلات
ارفعی در منطقه گَنو بندرعباس به دنیا آمد. پدرش میرعبدالله ارفعی اصالتاً اهل اوز فارس بود. دوران ابتدایی را در بندرعباس و یزد گذراند و سال ۱۳۲۸ همراه خانواده به تهران آمد؛ جایی که در مدارس منوچهری و البرز درس خواند و همکلاس بهرام بیضایی شد.
علاقهاش به ایران باستان خیلی زود شکل گرفت. در سالهای نوجوانی هنگام حضور در کتابخانه ملی با آثار ابراهیم پورداوود آشنا شد. معلم ادبیاتش استاد متینی الفبای فارسی باستان را به او آموخت و او با مطالعه «کارنامه اردشیر بابکان» زبان پهلوی را یاد گرفت. سپس با الگو قرار دادن گاتهای پورداوود، زبان اوستایی را هم فراگرفت.
پس از دریافت کارشناسی زبان و ادبیات فارسی از دانشگاه تهران، مهر ۱۳۴۴ راهی آمریکا شد. ابتدا مقدمات زبان اکدی را آموخت و بعد به مؤسسه خاورشناسی دانشگاه شیکاگو رفت. او حدود هشت سال زیر نظر ریچارد هلک، از متخصصان بزرگ زبان ایلامی، به مطالعه اکدی و ایلامی پرداخت و همانجا با گلنوشتههای تختجمشید آشنا شد. هلک ابتدا متنهای خواندهشده را به او میسپرد و بعدها حتی کتیبههای ناخوانده را برای تمرین در اختیارش قرار داد؛ تجربهای که بعدها در نگارش کتاب «گلنبشتههای باروی تخت جمشید» نقش اساسی داشت.
ارفعی نخستین ایرانی بود که بهطور تخصصی در این رشته تحصیل کرد. او در تیر ۱۳۵۳ از رساله دکتری خود با عنوان «زمینههای جغرافیایی فارس بر اساس گلنوشتههای تخت جمشید» دفاع کرد و سپس به ایران بازگشت و همکاری با فرهنگستان ادب و هنر را آغاز نمود.
بیشتر بخوانید: بیوگرافی مانوک خدابخشیان + ورود به تلویزیون و آغاز شهرت
فعالیتهای پژوهشی
میان سالهای ۱۳۵۴ تا ۱۳۵۷، همکاری او با پرویز ناتل خانلری منجر به گردآوری مجموعه عظیمی از کتابها و مقالات مرتبط با تاریخ ایران و جهان و مطالعات کتیبهای شد؛ گنجینهای که امروز در پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی نگهداری میشود.
در فاصله ۱۳۷۷ تا ۱۳۸۲ تالار کتیبههای موزه ملی ایران با مشارکت او و شاهرخ رزمجو شکل گرفت. حتی گفته میشود قفسههای آن را خودشان نصب کردند و برای تأمین منابع، ارفعی از کتابهایی که سالها پیش سفارش داده بود نسخهبرداری کرد.
بخش بزرگی از الواح تختجمشید و اسناد حقوقی بینالنهرین با کوشش او خوانده و ترجمه شد. این متون اطلاعات ارزشمندی درباره ساختار اقتصادی و اجتماعی دوره هخامنشی ارائه میدهند. همچنین با بنیادهای پژوهشی پارسه پاسارگاد و شوش همکاری داشت و کتیبههای خزانه تختجمشید را خوانش کرد.
در ادامه فعالیتهایش، ترجمه فارسی فرمان کوروش را از روی قالب دقیق متن اصلی انجام داد و در پروژه بررسی دو کتیبه بیستون نیز مسئول بخش ایلامی و بابلی بود؛ از حرفنویسی و آوانویسی تا واژهنامه و ترجمه.
گلنبشتههای باروی تختجمشید
کتاب «گلنبشتههای باروی تختجمشید» پژوهشی بر حدود ۱۵۰ لوح بازگرداندهشده به ایران است. این اسناد اداری و مالی مربوط به سالهای ۵۰۹ تا ۴۹۴ پیش از میلاد، یعنی دوره داریوش بزرگ هستند و اطلاعاتی درباره جابهجایی کالا، دستمزد کارگران و نظام اداری ایالت پارس ارائه میکنند. این اثر در هشتمین دوره جایزه کتاب فصل به عنوان اثر برتر حوزه زبانهای باستانی انتخاب شد.
آثار مهم عبدالمجید ارفعی
فرمان کوروش بزرگ، مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، ۱۳۸۹
گلنبشتههای باروی تخت جمشید، ۱۳۸۷
فرهنگ (با همکاری مهدی مداینی)، ۱۳۶۹
ترجمه متون حقوقی بینالنهرین از روی کتیبهها
در مجموع، بیوگرافی عبدالمجید ارفعی نشان دهنده زندگی پژوهشگری است که بخش بزرگی از عمر خود را صرف خواندن و زندهکردن صدای خاموش کتیبههای باستانی کرد؛ کاری که بدون آن، بخشی از تاریخ مکتوب ایران همچنان ناشناخته میماند.
افزودن دیدگاه