مصطفی مهرآیین جامعهشناس، نویسنده، مترجم و استاد دانشگاه ایرانی است که علاوه بر فعالیتهای علمی و دانشگاهی، در سالهای اخیر بهعنوان یکی از منتقدان صریح ساختار سیاسی جمهوری اسلامی ایران شناخته شده است. او با تمرکز بر جامعهشناسی فرهنگ، اندیشه و قدرت، آثار متعددی را در حوزه علوم اجتماعی تألیف و ترجمه کرده و حضور رسانهای او، بهویژه پس از مناظرهها و نامههای سرگشاده، بازتاب گستردهای در فضای عمومی داشته است.
تولد وآغاز زندگی مصطفی مهرآیین
مصطفی مهرآیین در ۵ شهریور ۱۳۵۳ در بندر دیر از توابع استان بوشهر به دنیا آمد. دوران کودکی و نوجوانی او در جنوب ایران سپری شد؛ فضایی که بعدها در شکلگیری نگاه اجتماعی و فرهنگی او بیتأثیر نبود. علاقه به زبان، فرهنگ و مسائل اجتماعی، مسیر تحصیلی او را از همان سالهای نخست به سمت علوم انسانی هدایت کرد.
تحصیلات دانشگاهی
مهرآیین تحصیلات دانشگاهی خود را با ورود به رشته مترجمی زبان انگلیسی در دانشگاه علامه طباطبایی آغاز کرد و در سال ۱۳۷۶ مدرک کارشناسی خود را دریافت نمود.
پس از آن، مسیر علمیاش را در حوزه علوم اجتماعی ادامه داد و موفق شد کارشناسی ارشد و دکتری جامعهشناسی با گرایش فرهنگ را بهترتیب در سالهای ۱۳۷۹ و ۱۳۸۶ از دانشگاه تربیت مدرس اخذ کند. تمرکز اصلی مطالعات او در این دوره، جامعهشناسی معرفت، تولید اندیشه و نسبت فرهنگ با قدرت بود.
فعالیتهای دانشگاهی و علمی
پس از پایان دوره دکتری، مصطفی مهرآیین بهعنوان پژوهشگر در پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی مشغول به کار شد و در این مرکز به پژوهش در حوزههای جامعهشناسی فرهنگ، تبلیغات، هنر و ایدئولوژی پرداخت.
او سابقه تدریس در دانشگاهها و مراکز علمی مختلفی از جمله دانشگاه تربیت مدرس، دانشگاه علم و فرهنگ، دانشگاه آزاد اسلامی (واحد علوم و تحقیقات) و مؤسسه پژوهشی امام خمینی را در کارنامه خود دارد.
از دیگر فعالیتهای علمی او میتوان به همکاری در تدوین دانشنامههای علوم اجتماعی و همچنین تأسیس مؤسسه تحقیقاتی «رخداد تازه» در سال ۱۳۹۰ اشاره کرد؛ مؤسسهای که تا سال ۱۳۹۳ به فعالیت پژوهشی در حوزه مسائل فرهنگی و اجتماعی ایران میپرداخت.
فعالیتهای اجتماعی و مواضع انتقادی مصطفی مهرآیین
مصطفی مهرآیین در سالهای اخیر بهعنوان یکی از چهرههای دانشگاهی منتقد جمهوری اسلامی شناخته شده است. حضور او در یک مناظره تلویزیونی در بهمن ۱۴۰۲، که در آن به نقد استبداد سیاسی و ساختار قدرت در ایران پرداخت، واکنشهای گستردهای در رسانهها و شبکههای اجتماعی به همراه داشت.
در اسفند ۱۴۰۳، او با انتشار نامهای سرگشاده خطاب به علی خامنهای، ضمن انتقاد از سیاستهای کلان جمهوری اسلامی، خواستار برگزاری همهپرسی درباره نوع حکومت، کنارهگیری رهبر جمهوری اسلامی و آغاز مذاکرات مستقیم با ایالات متحده آمریکا شد.
پس از تشکیل پرونده قضایی و احضار او به دادسرای فرهنگ و رسانه، مهرآیین نامهای دیگر منتشر کرد و با اشاره به تجربه آفریقای جنوبی، بر ضرورت گذار مسالمتآمیز از قدرت و پرهیز از خشونت تأکید نمود.
این رویکردها واکنش بخشهایی از جامعه دانشگاهی را به دنبال داشت و بیش از ۱۰۰ استاد دانشگاه با انتشار بیانیههایی، احضار او را مغایر با آزادی اندیشه و بیان دانستند.
آثار و تألیفات مصطفی مهرآیین
مصطفی مهرآیین نویسنده و مترجم آثار متعددی در حوزه علوم اجتماعی است که برخی از مهمترین آنها عبارتاند از:
کتابها و تألیفات
- داستان زندگی و تولید اندیشه: تبیین جامعهشناختی ظهور گفتمان چندآوایه مدرنیسم اسلامی در ایران معاصر
- نظریههای جامعهشناسی معرفت
- کتابشناسی مطالعه تحولات فکری و دینی در جهان اسلام در عصر مدرن
- شرایط تولید هنر (با همکاری زهرا افتخاری)
- قدرت و متن: نقش سینمای ایدئولوژیک دهه شصت در تثبیت قدرت جمهوری اسلامی
- جامعهشناسی تبلیغات تجاری (با همکاری حوریه نوری)
ترجمهها
- انقلاب ایران: ریشههای بحران و ناآرامی، اثر مهران کامروا
- جامعهشناسی فرهنگ، اثر روبرت وسنو
- شرایط تولید اندیشه، اثر منصور معدل و چارلز کارزمن
جمعبندی
مصطفی مهرآیین از جمله جامعهشناسان ایرانی است که فعالیت دانشگاهی را با نقد اجتماعی و سیاسی پیوند زده است. او با اتکا به پژوهشهای نظری و تحلیلهای فرهنگی، به یکی از چهرههای تأثیرگذار و در عین حال بحثبرانگیز فضای فکری معاصر ایران تبدیل شده و نامش در سالهای اخیر فراتر از محافل دانشگاهی مطرح شده است.
افزودن دیدگاه