هالووین در ایران باستان ممکن است در نگاه اول موضوعی ناآشنا و عجیب به نظر برسد، زیرا هالووین به طور معمول به جشنهای غربی، بهویژه در فرهنگهای سلتی مرتبط است. با این حال، بررسی ریشههای این جشن و مقایسه آن با جشنها و آیینهای باستانی ایران، نشان میدهد که مشابهتهایی بین جشنهای باستانی ایرانی و هالووین وجود دارد. در این مقاله به بررسی این مشابهتها و ریشههای احتمالی آیینهای مرتبط با هالووین در فرهنگ و تاریخ ایران باستان خواهیم پرداخت.
مقدمهای بر هالووین
هالووین جشنی است که به طور سنتی در شب ۳۱ اکتبر برگزار میشود. این جشن ریشه در آیینهای باستانی سلتی به نام “سامهاین” دارد که یکی از مهمترین جشنهای سال در تقویم سلتی بود. باور داشتند که در شب سامهاین، مرز بین دنیای مردگان و زندگان نازک میشود و ارواح میتوانند به زمین بازگردند. مردم با پوشیدن لباسهای مبدل و روشن کردن آتش سعی میکردند ارواح شیطانی را دور کنند.
شباهت های هالووین با جشن های باستانی ایران
در ایران باستان، جشنهای مشابهی وجود داشت که در آنها آیینهایی به منظور دفع ارواح و حفاظت از افراد در برابر نیروهای شیطانی برگزار میشد. یکی از این جشنها “چهارشنبهسوری“ است که هنوز هم در ایران جشن گرفته میشود. برخی از جشنهای دیگر، مانند “فروردینگان” که برای بزرگداشت ارواح نیاکان برگزار میشدند، نیز شباهتهایی با هالووین دارند.
فروردینگان: جشن ارواح نیاکان
فروردینگان یکی از آیینهای باستانی ایران است که به منظور گرامیداشت ارواح نیاکان برگزار میشد. این جشن که در فروردین ماه برگزار میشد، مشابه جشن هالووین در فرهنگهای غربی است، زیرا هر دو بر اساس باور به حضور ارواح نیاکان و تأثیر آنها بر زندگی زندگان استوار هستند. در این جشن، ایرانیان با دعا و نیایش و تقدیم غذا و نذری، ارواح گذشتگان خود را یاد میکردند و امیدوار بودند که ارواح محافظ آنها باشند.
آیین مهر و ارتباط آن با هالووین
آیین “مهر” نیز یکی از آیینهای قدیمی ایرانی است که ریشههای بسیاری از جشنهای مرتبط با طبیعت و مرگ و زندگی را میتوان در آن یافت. در این آیین، مرگ و تولد دوباره بهعنوان یک چرخه طبیعی در نظر گرفته میشد و باور بر این بود که ارواح از دنیای دیگر به دنیای ما بازمیگردند. هر چند آیین مهر بیشتر به خورشید و نور مرتبط بود، اما به نوعی میتوان این باورها را با هالووین مقایسه کرد که در آن نیز مرز میان دنیای زندگان و مردگان نازک میشود.
چهارشنبه سوری و شباهت به هالووین
یکی دیگر از جشنهای معروف در فرهنگ ایرانی، چهارشنبهسوری است. این جشن که در شب آخرین چهارشنبه سال برگزار میشود، شباهتهایی با هالووین دارد. در هر دو جشن، مردم با روشن کردن آتش، به نوعی از نیروهای تاریک و ارواح شیطانی دوری میجویند. پوشیدن لباسهای مبدل در برخی مناطق ایران در چهارشنبهسوری نیز دیده شده است که شباهت زیادی به پوشیدن لباسهای هالووین دارد.
نقش آتش در آیینهای باستانی ایران
در بسیاری از جشنهای باستانی ایران، از جمله چهارشنبهسوری و جشنهای مهرگان و یلدا، آتش به عنوان نماد روشنایی و پیروزی بر تاریکی استفاده میشد. این نقش آتش به نوعی با آتشبازیهای هالووین و روشن کردن شمعها و فانوسهای کدوحلوایی مرتبط است. در هر دو فرهنگ، آتش نمادی از حفاظت در برابر تاریکی و نیروهای منفی است.
تاثیرات فرهنگی بین ایران و غرب
ایران باستان، به عنوان یکی از کهنترین تمدنهای جهان، همواره تأثیرات فرهنگی خود را در سراسر جهان پخش کرده است. آیینها و جشنهایی که در فرهنگ ایران وجود داشت، میتواند در شکلگیری برخی از آیینهای غربی نیز تأثیرگذار بوده باشد. هرچند که هالووین بهطور مستقیم از فرهنگ سلتی نشأت گرفته، اما وجود شباهتها بین آیینهای ایرانی و هالووین، نشاندهنده تاثیرات متقابل فرهنگی بین این دو تمدن کهن است.
جشن های مرتبط با تغییر فصل ها
بسیاری از جشنهای باستانی ایران مانند مهرگان و یلدا به تغییر فصلها و چرخههای طبیعت مرتبط بودند. هالووین نیز در حقیقت جشنی است که در تقویم سلتی به عنوان پایان فصل برداشت و آغاز زمستان شناخته میشد. در هر دو فرهنگ، تغییرات طبیعی و فصلی به عنوان زمانهایی مهم برای جشن و آیینهای مذهبی و معنوی شناخته میشدند.
چرا هالووین در ایران نیست
هالووین در ایران جشن گرفته نمیشود زیرا این جشن ریشههای فرهنگی و تاریخی در سنتهای غربی و بهویژه در میان اقوام سلتی دارد که به طور مستقیم با فرهنگها و آیینهای ایرانی باستان مرتبط نیست. جشنهایی مانند هالووین، که امروزه بیشتر در ایالات متحده و برخی دیگر از کشورهای غربی محبوب هستند، از طریق رسانهها و ارتباطات جهانی به سایر کشورها معرفی شدهاند، اما در ایران به دلایل زیر به عنوان یک جشن رسمی یا مرسوم رایج نیست:
1. تفاوتهای فرهنگی و تاریخی
هالووین در اصل از آیینهای باستانی سلتی، مانند جشن سامهاین، که نشانه پایان تابستان و ورود به زمستان بود، سرچشمه گرفته است. این جشن به طور سنتی به ارواح، مرگ و جهان دیگر مرتبط است. در مقابل، در ایران جشنهای باستانی مانند یلدا، نوروز، و چهارشنبهسوری وجود دارد که مرتبط با تغییرات فصلی و دیگر نمادهای فرهنگی ایرانی است. این جشنها بر زندگی، نور، تولد دوباره و گذار از زمستان به بهار تمرکز دارند، در حالی که هالووین بیشتر به مرگ و ارواح پرداخته است.
2. عدم وجود پیشینه مذهبی یا تاریخی
جشن هالووین هیچ ریشهای در آیینها و باورهای ایرانی ندارد. در ایران، دینها و فرهنگهای محلی خود تأثیرگذار بودهاند و جشنهایی که با مرگ و ارواح مرتبط هستند، مانند فروردینگان، بیشتر جنبه مذهبی و آیینی دارند تا جنبه سرگرمی و ترس که در هالووین دیده میشود.
3. نگرش دینی و اجتماعی
جشن هالووین به دلیل نمایشهای گاه هراسناک و استفاده از نمادهای مرتبط با مرگ، ارواح و شیاطین، در برخی جوامع بهویژه ایران، که نگرش دینی و محافظهکارانهتری به مقوله مرگ و زندگی پس از آن دارند، به عنوان جشنی که با اعتقادات و ارزشهای فرهنگی یا مذهبی سازگار نیست، تلقی میشود. به همین دلیل در میان بسیاری از جوامع مذهبی و سنتی ایران محبوبیت چندانی ندارد.
4. تفاوت در نمادها و باورها
در حالی که هالووین با نمادهایی چون کدوحلوایی تراشیده، شبحها، ارواح و لباسهای ترسناک شناخته میشود، جشنهای ایرانی نمادهای خاص خود را دارند. مثلاً در جشن یلدا، نمادها بیشتر شامل خوراکیهایی مانند انار و هندوانه، شعرخوانی، و دورهمیهای خانوادگی است. این تفاوت در نمادها و باورها باعث میشود که جشنهای خارجی مانند هالووین در فرهنگ ایرانی جایگاه چندانی پیدا نکنند.
5. تمرکز بر جشن های بومی و آیینی
در ایران جشنها و مناسبتهای بومی و آیینی متعددی وجود دارد که از اهمیت بالایی برخوردار هستند و توجه مردم را به خود جلب میکنند، مانند نوروز، یلدا و چهارشنبهسوری. این جشنها عمیقاً در فرهنگ و هویت ملی ایرانیان ریشه دارند و به همین دلیل تمایل کمتری به پذیرش جشنهای خارجی مانند هالووین وجود دارد.
6. جهانی شدن و تأثیر آن
اگرچه هالووین بهطور جهانی شناخته شده است و در برخی مناطق غیرغربی بهویژه در شهرهای بزرگ و میان نسل جوان در ایران به شکل محدود و غیررسمی جشن گرفته میشود، اما این جشن هنوز به دلیل کمبود همخوانی فرهنگی و دینی به طور گسترده مورد پذیرش قرار نگرفته است. همچنین، بیشتر ایرانیان ممکن است آن را به عنوان یک جشن وارداتی بدون ارتباط با فرهنگ خود ببینند.
7. جشن های مشابه با هالووین در ایران
ایران جشنهایی مانند چهارشنبهسوری دارد که در آنها مفاهیمی مانند دفع بلا و ارواح شیطانی دیده میشود. در چهارشنبهسوری مردم با پریدن از روی آتش و روشن کردن آتش نمادین به نوعی سعی میکنند انرژیهای منفی را دور کنند. هرچند این جشن تفاوتهای عمدهای با هالووین دارد، اما نشان میدهد که مفاهیم مشابه در فرهنگ ایران وجود دارند، هرچند در قالبی متفاوت و با باورها و آیینهای خاص خود.
در جشن هالووین چه میکنند
در جشن هالووین، مردم فعالیتها و سنتهای خاصی را انجام میدهند که معمولاً به نمادهای ترسناک، ارواح، و مرگ مرتبط است. این جشن هر سال در تاریخ ۳۱ اکتبر برگزار میشود و به ویژه در کشورهای غربی مانند ایالات متحده، کانادا، و بریتانیا رایج است. برخی از رایجترین فعالیتها و رسوم این جشن عبارتند از:
1. پوشیدن لباسهای مبدل (Costume Parties)
یکی از مهمترین قسمتهای هالووین پوشیدن لباسهای مبدل و گریمهای ترسناک است. افراد از کودکان گرفته تا بزرگسالان لباسهای مختلفی مانند ارواح، جادوگران، زامبیها، خونآشامها یا حتی شخصیتهای محبوب فیلمها و کارتونها را میپوشند. هدف اصلی از پوشیدن این لباسها ترساندن دیگران یا حضور در جشنهای هالووینی است.
2. “Trick-or-Treat” (قاشقزنی)
کودکان در هالووین با پوشیدن لباسهای مبدل به خانههای همسایهها میروند و با گفتن عبارت “Trick-or-Treat” از آنها درخواست شیرینی یا شکلات میکنند. این رسم به این معناست که اگر به کودکان شکلات یا شیرینی داده نشود، آنها میتوانند با شیطنت و شوخی، صاحبخانه را “بترسانند” یا اذیت کنند.
3. تزیینات ترسناک (Halloween Decorations)
بسیاری از مردم خانهها، حیاطها، و حتی محل کار خود را با تزیینات هالووینی مانند کدوحلواییهای تراشیده، شبحهای مصنوعی، عنکبوتهای بزرگ، اسکلتها و نورهای نارنجی و سیاه تزیین میکنند. این تزیینات بهخصوص در شب هالووین باعث ایجاد فضایی ترسناک و هیجانانگیز میشود.
4. کدوحلوایی تراشیدن (Pumpkin Carving)
یکی از مهمترین نمادهای هالووین، کدوحلوایی تراشیده است که به آن Jack-o’-Lantern میگویند. مردم کدوهای بزرگ را خالی میکنند و روی آنها چهرههای ترسناک تراشیده و سپس درون آنها شمع یا چراغ روشن میکنند. این سنت ریشه در باورهای قدیمی سلتی دارد که معتقد بودند این نمادها ارواح بد را دور نگه میدارد.
5. جشنها و مهمانیهای هالووینی
بزرگسالان و نوجوانان در هالووین معمولاً به مهمانیهای تمدار میروند که همه شرکتکنندگان لباسهای مبدل دارند. این مهمانیها شامل بازیها، مسابقات لباس برتر، رقص و فعالیتهای سرگرمکننده مرتبط با هالووین است.
6. بازدید از خانههای ترسناک (Haunted Houses)
در بسیاری از کشورها، بهویژه در آمریکا، خانههای ترسناک یا Haunted Houses برای این شب آماده میشوند. مردم با پرداخت مبلغی میتوانند وارد این خانهها شوند که پر از افکتهای ترسناک، صداها و شخصیتهای ترسناک مانند زامبیها و ارواح است. این خانهها به صورت حرفهای طراحی شدهاند تا فضایی وحشتانگیز و هیجانانگیز برای بازدیدکنندگان ایجاد کنند.
7. دیدن فیلمهای ترسناک (Scary Movie Marathons)
یکی از تفریحات رایج در هالووین تماشای فیلمهای ترسناک است. بسیاری از افراد در این شب فیلمهای وحشتناک و دلهرهآور مانند سری فیلمهای هالووین، کابوس در خیابان الم، و احضار را تماشا میکنند تا هیجان این جشن را بیشتر کنند.
8. بازیهای هالووینی
بازیهای خاصی نیز در هالووین انجام میشود. یکی از معروفترین آنها “Bobbing for Apples” است که در آن سیبها را در ظرفی پر از آب میگذارند و شرکتکنندگان باید بدون استفاده از دست، با دهان خود سیبها را بیرون بیاورند. این بازی بیشتر برای کودکان و نوجوانان انجام میشود.
9. گشت و گذار در مزارع کدو (Pumpkin Patches)
در برخی مناطق، خانوادهها به مزارع کدو میروند تا کدوهایی که برای هالووین میخواهند انتخاب و خریداری کنند. این گشتها معمولاً همراه با فعالیتهایی مانند بازدید از مزارع ذرت و بازیهای کودکانه است.
10. استفاده از خوراکیهای هالووینی
در هالووین خوراکیهای خاصی نیز تهیه میشود. این خوراکیها معمولاً شامل کیکها، کوکیها، و شکلاتهایی با طراحی و شکلهای ترسناک مانند عنکبوتها، ارواح، و کدوها است.
11. گرفتن عکسهای یادگاری با تم ترسناک
افراد در طول هالووین با لباسهای مبدل و در تزیینات ترسناک عکسهای یادگاری میگیرند و این خاطرات را در شبکههای اجتماعی یا به عنوان یادگاری نگه میدارند.
12. برگزاری مسابقات کدو تراشیدن
در برخی مناطق، مسابقات تراشیدن کدوحلوایی برگزار میشود و شرکتکنندگان تلاش میکنند بهترین و خلاقانهترین کدو را بسازند. برنده این مسابقات معمولاً جایزهای خاص دریافت میکند.
13. قصهگویی ترسناک
در این شب، مردم دورهم جمع میشوند و داستانهای ترسناک تعریف میکنند. این داستانها معمولاً درباره ارواح، شیاطین، یا اتفاقات عجیب و وحشتناک است که باعث ترس و هیجان میشود.
14. آیینهای قدیمی
برخی افراد ممکن است از آیینهای قدیمی و سنتهای جادویی استفاده کنند. این آیینها معمولاً به پیشگویی آینده، احضار ارواح یا حتی دفع ارواح بد مربوط میشوند. اگرچه این آیینها در گذشته جدی گرفته میشدند، اما امروزه بیشتر به عنوان سرگرمی تلقی میشوند.
افزودن دیدگاه